01
Ιολ.
10

Οικονομία της γνώσης, διαδίκτυο, κοινοτισμός

(ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο κείμενο. Κίνδυνος χασμολισθήσεων)

Το πρόβλημα στο οποίο προσκρούει η «οικονομία της γνώσης» έγκειται στο γεγονός ότι η άυλη διάσταση, από την οποία εξαρτάται η κερδοφορία των εμπορευμάτων στην εποχή της πληροφορικής, αλλάζει τη φύση των εμπορευμάτων, στον βαθμό που δεν είναι ιδιοκτησία ούτε των επιχειρήσεων ούτε των συνεργατών τους· από τη φύση της, δεν είναι δυνατό να γίνει ιδιοκτησία κάποιου και, ως εκ τούτου, να γίνει πραγματικό εμπόρευμα. Μπορεί μόνο να μεταμφιεστεί σε ατομική ιδιοκτησία και σε εμπόρευ­μα εξασφαλίζοντας την αποκλειστικότητα στη χρήση της με νομικά ή τεχνικά τεχνάσματα (μυστικοί κωδικοί πρόσβασης). Ωστόσο, αυτή η μεταμφίεση του συγκεκριμένου αγαθού δεν αλλάζει σε τίποτα την πραγματικότητά του ως κοινού αγα­θού: παραμένει ένα μη-εμπόρευμα, που δεν μπορεί να πουληθεί, και στο οποίο η πρόσβαση και η ελεύθερη χρήση απαγορεύονται, ακριβώς επειδή είναι πάντα δυνατές, επειδή παραμονεύουν οι «παράνομες αντιγραφές», οι «απομιμήσεις», οι απαγορευμένες χρήσεις. Ο ίδιος ο υποτιθέμενος ιδιοκτήτης δεν μπορεί να το πουλήσει, δηλαδή να μεταφέρει σε κάποιον άλλον την ιδιοκτησία, όπως θα το έκανε για ένα πραγματικό εμπόρευμα· δεν μπορεί να πουλήσει παρά μόνο ένα δικαίωμα πρόσβασης ή «αδειοδοτημένης» χρήσης.


Έτσι λοιπόν, η οικονομία της γνώσης έχει σαν βάση έναν πλούτο, προορισμός του οποίου είναι να αποτελεί κοινό αγαθό, και αυτό δεν αλλάζει σε τίποτα με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τα πνευματικά δικαιώματα· ο χώρος των δωρεάν αγαθών εξαπλώνεται αναπόδραστα. Η πληροφορική και το διαδίκτυο υπονομεύουν το εμπό­ρευμα στα θεμέλιά του. Οτιδήποτε μπορεί να μεταφραστεί στην ψηφιακή γλώσσα, να αναπαραχθεί και να διαδοθεί ανέξοδα τείνει, μοιραία, να μεταβληθεί σε κοινό αγαθό, ακόμα και σε παγκόσμιο κοινό αγαθό, στον βαθμό που είναι προσβάσιμο και χρησιμοποιήσιμο από όλους. Ο καθένας μπορεί να αναπαραγάγει με τον υπολογιστή του άυλα στοιχεία, όπως το ντιζάιν, οικοδομικά σχέδια ή σχέδια συναρμολόγησης, χημικούς τύπους και εξισώσεις· να επινοήσει τις δικές του τεχνοτροπίες και μορφές· να τυπώσει κείμενα, να γράψει δίσκους, να αναπαραγάγει πίνακες.

Πάνω από 200 εκατομμύρια αναφορές είναι σήμερα προσβάσιμες μέσω των αδειών «creative commons»2. Στη Βραζιλία, όπου η μουσική βιομηχανία προωθεί στο εμπόριο 15 καινούργια σιντί τον χρόνο, οι νεαροί στις φαβέλες γράφουν περίπου 80 την εβδομάδα και τα πουλάνε στον δρόμο. Τα τρία τέταρτα των υπολογιστών, που παρήχθησαν το 2004, κατασκευάστηκαν ατομικά στις φαβέλες, με υλικά που είχαν πεταχτεί στα σκου­πίδια. Η κυβέρνηση στηρίζει τους συνεταιρισμούς και τις άτυπες ομάδες αυτοπαραγωγής με σκοπό τον αυτοεφοδιασμό.
Ο Κλαούντιο Πράντο, που διευθύνει το τμήμα της ψηφιακής κουλτούρας του υ­πουρ­γείου Πολιτισμού, έλεγε πρόσφατα: «Η απασχόληση είναι ένα είδος προς εξαφάνιση… Θέλουμε να παρακάμψουμε αυτή την άθλια φάση του 20ού αιώνα, ώστε να περάσουμε απευθείας από τον 19ο στον 21ο αιώνα». Έτσι, για παράδειγμα, στηρί­χτηκε επίσημα η αυτοπαραγωγή υπολογιστών: ο στόχος είναι να ευνοηθεί «η ιδιοποίηση των τεχνολογιών από τους χρήστες με σκοπό τον κοινωνικό μετασχηματισμό». Το επόμενο στάδιο θα είναι λογικά η αυτοπαραγωγή των μέσων παραγωγής. Θα επανέλθω σε αυτό το ζήτημα.

Εκείνο που έχει σημασία, για την ώρα, είναι να μεταπέσουν σταδιακά στον δημόσιο χώρο και να παρέχονται όλο και περισσότερο δωρεάν η κύρια παραγωγική δύναμη και η κύρια πηγή προσόδου· να αποδυναμωθεί σταδιακά η ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, επομένως και το μονοπώλιο της προσφοράς· να χαλαρώσει, έτσι, ο έλεγχος του κεφαλαίου πάνω στην κατανάλωση και αυτή η τελευταία να μπορέσει να βρει τον δρόμο της χειραφέτησης από την εμπορευματική προσφορά. Πρόκειται για μια ρήξη που υπονομεύει τον καπιταλισμό στα θεμέλιά του. Η πάλη που έχει ξεκινήσει ανάμεσα στα «ιδιωτικά λογισμικά» και τα «ελεύθερα λογισμικά» υπήρξε το βασικό εναρκτήριο λάκτισμα της εποχής μας. Εξαπλώνεται και προεκτείνεται με την πάλη ενάντια στην εμπορευματοποίηση των πρώτων υλών – τη γη, τους σπόρους, το γένωμα, τα πολιτιστικά αγαθά, τις κοινές γνώσεις και τις κοινές ικανότητες, που αποτελούν τα συστατικά στοιχεία του πολιτισμού της καθημερινότητας και τις προϋποθέσεις για την ύπαρξη μιας κοινωνίας. Από την τροπή που θα πάρει αυτή η πάλη εξαρτάται και η μορφή την οποία θα λάβει –πολιτισμένη ή βάρβαρη– η έξοδος από τον καπιταλισμό. Αυτή η έξοδος προϋποθέτει αναγκαστικά τη χειραφέτησή μας από τον έλεγχο που ασκεί το κεφάλαιο πάνω στην κατανάλωση και από το μονοπώλιό του στα μέσα παραγωγής. Σημαίνει να ανακτηθεί η ενότητα του υποκειμένου της παραγωγής και του υποκειμένου της κατανάλωσης και, κατά συνέπεια, να ανακτήσουμε την αυτονομία στον καθορισμό των αναγκών μας και του τρόπου ικανοποίησής τους. Το ανυπέρβλητο εμπόδιο που είχε υψώσει ο καπιταλισμός σ’ αυτόν τον δρόμο ήταν η ίδια η φύση των μέσων παραγωγής που είχε διαμορφώσει: αποτελούσε μια μεγαμηχανή, την οποία υπηρετούσαμε όλοι και η οποία μας υπαγόρευε τους στόχους που έπρεπε να ακολουθούμε και τη ζωή που έπρεπε να διάγουμε. Αυτή η περίοδος φτάνει στο τέλος της. Τα υψηλής τεχνολογίας μέσα αυτοπαραγωγής καθιστούν τη βιομηχανική μεγαμηχανή δυνητικά απαρχαιωμένη. Ο Κλαούντιο Πράντο επικαλείται την «ιδιοποίηση των τεχνολογιών», αφού το κοινό κλειδί για όλες, η πληροφορική, μπορεί να γίνει κοινό κτήμα. Γιατί, όπως έλεγε ο Ιβάν Ίλιτς, «ο καθένας μπορεί να [την] χρησιμοποιήσει εύκολα, όσο συχνά ή όσο σπάνια το επιθυμεί… χωρίς η χρήση αυτή να παραβιάζει την ελευθερία των άλλων να κάνουν το ίδιο»· και γιατί αυτή η χρήση (πρόκειται για τον ορισμό του Ίλιτς σχετικά με τα συμβιωτικά εργαλεία) «προάγει την προσωπική ολοκλήρωση» και διευρύνει την αυτονομία όλων. Ο ορισμός που δίνει ο Πέκα Χιμάνεν3 για την ηθική του χάκερ είναι παραπλήσιος: ένας τρόπος ζωής που βάζει σε πρώτο επίπεδο «τη χαρά της φιλίας, της αγάπης, της ελεύθερης συνεργασίας και της προσωπικής δημιουρ­γικότητας».

Αντρέ Γκόρζ, Η εργασία στη φάση της εξόδου από τον καπιταλισμό, ή η έξοδος από τον καπιταλισμό έχει ήδη ξεκινήσει*, άρθρο στο περιοδικό Άρδην, τ. 80, Μάιος – Ιούνιος 2010.

***

Πρόκειται για ένα από τα τελευταία κείμενα του Αντρέ Γκόρζ. Τα τελευταία χρόνια, ο ριζοσπάστης συγγραφέας είχε αφιερώσει την σκέψη και τις μελέτες του γενικά στις λειτουργίες της άυλης οικονομίας –από εκεί και το τελευταίο του βιβλίο Immateriel (το άυλο).

Είμαι λίγο επιφυλακτικός ως προς το εάν η άυλη οικονομία με αυτά τα χαρακτηριστικά που περιγράφει εδώ ο Γκόρζ, βρίσκεται στον πηρύνα του καπιταλιστικού συστήματος –για να μπορέσει να σημάνει την υπέρβασή του.

Ένα άλλο σχόλιο που θα μπορούσε να γίνει, αφορά στη γεωγραφία και την χωροταξία. Ο Τζιοβάνι Αρίγκι κατάφερε να διασυνδέσει την γέννεση, την εξέλιξη, και τους μετασχηματισμούς του καπιταλιστικού συστήματος με την εξέλιξη της πολιτικής ιστορίας της Δύσης, τις εσωτερικές ισορροπίες ισχύος που την χαρακτήριζαν, και τις σχέσεις της με τα άλλα πολιτιστικά σύνολα. Πρόκειται για μια πολύ ενδιαφέρουσα σύνθεση μιας εσωτερικής-κοινωνιολογικής οπτικής πάνω στον καπιταλισμό, και μιας εξωτερικής-γεωπολιτικής, μιας ανάλυσης από την σκοπιά των παγκόσμιων συστημάτων, της αποικιοκρατίας, των «πολιτιστικών συνόλων».

Αυτή η σύνθεση απουσιάζει λίγο από το έργο του Γκόρζ. Με την έννοια ότι οι παρατηρήσεις του θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν κάπως «ευρωκεντρικές».

Από την άλλη, όμως, δύο είναι τα πολύ ενδιαφέροντα σημεία που μπορεί κανείς να διαβάσει σ’ αυτό το κείμενο. Πρώτον, σε ό,τι αφορά στο άϋλο και ιδιαίτερα στο διαδίκτυο, η ανάλυση του πέφτει μέσα. Υπάρχει δηλαδή μια πρωτοφανής δυσκολία από την πλευρά του Κεφαλαίου να εμπορευματοποιήσει διαδικτυακές δραστηριότητες. Γι’ αυτό, το «σύνδρομο Linux», δηλαδή η πρωτοφανής έκρηξη των κοινοτικών σχέσεων εξέλιξης και επεξεργασίας λογισμικού καλπάζει μέσα στους ηλεκτρονικούς διαύλους του ίντερνετ.

Απέναντι σ’ αυτήν την κατάσταση, τι ακριβώς κάνει το Κεφάλαιο; Προσφεύγει στον «καταναγκασμό ως εξωοικονομικό γεγονός» προκειμένου να απαλλοτριώσει το δυναμικό της κοινοκτημοσύνης που εντοπίζεται μέσα στο διαδίκτυο. Απαγορεύει, παρακρατεί, καταληστεύει. Θα μπορούσαμε να κάνουμε έναν παραλληλισμό με τις περιφράξεις, τον τρόπο που απαλλοτρίωσαν οι Άγγλοι κεφαλαιοκράτες τις Αγγλικές γαίες. Μόνο που εδώ η αντιπολίτευση είναι πιο οργανωμένη, και θα δώσει τη μάχη πολύ πιο αποφασιστικά.

Σημασία έχει ότι βρισκόμαστε μπροστά στην εξέλιξη ενός αγώνα, που αφορά στην καθημερινότητα όλων, και ιδιαίτερα των νεώτερων. Έχει να κάνει με το εάν ο υπολογιστής θα καταστεί ένα τερματικό ενσωμάτωσης του χρήστη στη φαντασιακή, εικονική καταναλωτική μηχανή του καπιταλισμού, ή θα μπορέσουμε να απελευθερώσουμε τη χρήση του, να την θέσουμε στην υπηρεσία της συλλογικής δημιουργικότητας. Κι αυτό μετράει από την πιο πολύπλοκη λειτουργία, μέχρι την πιο απλή: από την δυνατότητα που σήμερα δίνεται στον καθένα να στήσει μια ιστοσελίδα μέσα από το Drupal (αν ξεκωλωθεί στο διάβασμα βεβαίως- βεβαίως, γιατί τα μεταξωτά βρακιά….) μέχρι το ότι μπορεί ο οποιοσδήποτε να χρησιμοποιεί ένα ιστολόγιο, να λέει την άποψή του, και ενίοτε, συλλογικά, να μπορεί να επιβάλει παρακαμπτήριες οδούς στο μονοπώλιο της πληροφορίας που επιχειρούν να στήσει τη 4η εξουσία των ΜΜΕ.

Υπ’ αυτή την έννοια, αυτή η μάχη είναι σημαντική, βρίσκεται δηλαδή πολύ πιο κοντά στο επίκεντρο της σύγχρονης πολιτικής οικονομίας απ’ ό,τι φανταζόμασταν πριν από μερικά χρόνια.

Το άλλο είναι η γείωση αυτής της τάσης –να μην μιλάμε ρε παιδί μου αφηρημένα– στον χάρτη. Δηλαδή, το ότι το διαδίκτυο και η «οικονομία της γνώσης» κατευθύνεται γ ε ν ι κ ά προς αυτή την κατεύθυνση, είναι μια θέση που έχει φτάσει μόνο στη μέση του δρόμου. Γιατί θα πρέπει να δούμε πώς αυτό ενσαρκώνεται στην πραγματικότητα –το ποιές δυνάμεις την υποστηρίζουν, και το πως.

Ως προς αυτό, είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και ο Γκόρζ, αναφέρεται σε εξελίξεις που έχουν πραγματοποιηθεί σε χώρους έξω από την Δύση. Δηλαδή, το θέατρο των μετασχηματισμών αυτών, ενδέχεται να ταυτίζεται με τους νέες, δυναμικά αναδυόμενες περιφέρειες στην παγκόσμια σκακιέρα. Την Νοτιοανατολική Ασία και την Λατινική Αμερική.

Όντως, πολύ μεγάλο κομμάτι αυτών των μετασχηματισμών έχει την έδρα του στην Βραζιλία ή την Ινδία. Και υπ’ αυτή την έννοια, στο βαθμό που ούτως ή άλλως αυτοί οι χώροι συνιστούν ανερχόμενους πόλους της νέας πολυκεντρικής οικονομίας (ιδιαίτερα η Νοτιοανατολική Ασία), που σε λίγο καιρό όχι μόνο θα καθοδηγούν την οικονομική ανάπτυξη, αλλά και θα θέτουν τα «μέτρα και τα σταθμά της» (θα επιχειρήσουν να διαμορφώσουν δηλαδή το νέο «οικονομικό παράδειγμα»), ίσως τότε ο μετασχηματισμός που ευαγγελίζεται ο Γκόρζ να βρίσκεται όντως προ των πυλών. Εξάλλου, το γεγονός ότι αυτές οι χώρες δείχνουν μεγάλη προτίμηση προς το Λίνουξ, αποτελεί ακόμα ένα στοιχείο προς αυτήν την κατεύθυνση.

Σε οποιαδήποτε περίπτωση, η ενασχόληση με τέτοιου τύπου ζητήματα δεν (πρέπει να) είναι πλέον μόνον χαρακτηριστικό των κυβερνοφρικιών, ή διάφορων ήμι-ενσωματωμένων διανοούμενων τύπου Σάσκια Σάσεν, Αντόνιο Νέγκρι, και άλλων αστέρων της ευρω-σοσιαλ-αυτονομό-θολούρας, που στήνουν επάνω στον υποτιθέμενο εξωτισμό των χάκερ και της κυβερνο-αντικουλτούρας, τους χάρτινους πύργους και τους ανεμόμυλούς τους…

Advertisement

7 Σχόλια to “Οικονομία της γνώσης, διαδίκτυο, κοινοτισμός”


  1. 1 Δήμητρα
    6 Ιουλίου, 2010 στο 3:05 μμ

    Φρονώ ότι η άυλη οικονομία, όπως την περιγράφει εν προκειμένω ο Γκορζ, αποτυπώνει εν πολλοίς την ουσία του πράγματος (βλ. τα περί δημιουργίας τεχνητών αναγκών κλπ κλπ).

    Κατά τα άλλα, το ερώτημα που μου γεννήθηκε είναι, κατά πόσον τα καίρια ζητήματα της σύγχρονης τάσης περί κοινοκτημοσύνης, της μη καπιταλιστικής εκμετάλλευσης της συλλογικής δημιουργικότητας, καθώς και της πρότασης νέων «οικονομικών παραδειγμάτων» περνούν αναγκαστικά και μόνον μέσα από την ηλεκτρονική-διαδικτυακή οδό και την έκβαση της επιδίωξης οικονομικής χειραγώγησής του. Κατά πόσο δηλαδή έχουμε να κάνουμε με μία -άνευ ετέρου- αντιπαράθεση για «λίγους και εκλεκτούς»…

  2. 2 dumptyhumpty
    7 Ιουλίου, 2010 στο 5:05 μμ

    Χαίρετε και καλώς ήλθατε από το ιστολόγιο…

    Χμμμμ, το ζήτημα που θέτεις, ναι, είναι λίγο… Δηλαδή και ναι και όχι θα απαντούσα.

    Ναι, διότι ο τρόπος με τον οποίο σήμερα κάποιοι πιάνουν αυτά τα ζητήματα, τίγκα στους τεχνικούς όρους, δηλαδή, κι έπειτα πολύ εξειδικευμένα, ίσως είναι λίγο ελιτίστικη όλη αυτή η τάση.

    Από την άλλη, υπάρχει μια ολόκληρη πλευρά η οποία μας είναι άγνωστη, ή την προσπερνάμε στο ντούκου. Δηλαδή, ο εκδημοκρατισμός του Λίνουξ, είναι μεγάλο ζήτημα, και τα αποτελέσματα μιας τέτοιες κίνησης θα αφορούσαν όλους –δηλαδή να έχουμε όλοι πρόσβαση σε ένα ελεύθερο λειτουργικό, το οποίο είναι πολύ καλύτερο, ακριβώς γιατί δεν έχει τους περιορισμούς που επιβάλει η μονοπωλιακή-εμπορική λογική της Μάικροσοφτ.

    Το ίδιο συμβαίνει και με το word, ας πούμε. Και είναι ευρύτερο το ζήτημα, ότι αφού τα προγράμματα πλέον των υπολογιστών αρχίζουν να εξελίσσονται λίγο ως πολύ σε «κοινά εργαλεία» για ορισμένες δραστηριότητες (π.χ. με ένα γραφιστικό πρόγραμμα ο καθένας μπορεί να φτιάξει μια μπροσούρα μόνος του και να την μοιράσει), τότε η χρήση και η διανομή τους θα πρέπει να είναι κοινή.

    Όπως είναι και ζήτημα δημόσιας εκπαίδευσης ο άλλος να έχει επαρκή γνώση χρήσης των υπολογιστών –και βέβαια οι διαδικασίες πιστοποίησης πρέπει να ενσωματωθούν στο σχολείο, χωρίς όμως να φτάσουμε στην άλλη άκρη της κυβερνολαγνείας (δηλαδή να καλωδιώνουμε τα παιδιά από την πρώτη δημοτικού, κι έτσι να έχουν έλλειμμα επαφής με τον πραγματικό κόσμο).

    Όσο για τα νέα οικονομικά παραδείγματα –αυτά και βέβαια δεν θα περνούν αποκλειστικά μέσα από το διαδίκτυο –μην τρελαθούμε κιόλας. Ίσα-ίσα. Απλά θα πρέπει να γίνει μια συζήτηση για την αλλαγή των οργανωτικών μορφών που θα συμβεί στα πλαίσια του νέου μοντέλου.

    Ο τρόπος με τον οποίον είναι οργανωμένες πλέον οι κοινωνίες δεν αντέχουν άλλο μονοσήμαντες, κάθετες ιεραρχικές δομές. Είναι αντιπαραγωγικές και μη-λειτουργικές, ιδιαίτερα σε υπερπολύπλοκα πυκνά περιβάλλοντα, όπως είναι το σύγχρονο παγκόσμιο περιβάλλον: Φαντάζεται κανείς την Κίνα να λειτουργεί ως μια γιγαντιαία καπιταλιστική επιχείρηση; Όχι βέβαια –και τούτο γιατί θα είχε διαλυθεί κοινωνικά και οικολογικά. Τούτο σημαίνει πως, για να επικρατεί σήμερα η Κίνα καπιταλιστικά, κάποια άλλα συγκριτικά πλεονεκτήματα θα διαθέτει –πλεονεκτήματα που κινούνται πέραν από τον ορίζοντα του κεφαλαίου. Πλεονεκτήματα που το κεφάλαιο έρχεται στη συνέχεια να αξιοποιήσει, και τα οποία δεν ανήκουν στον κόσμο που αποκαλούμε Δυτικό, Καπιταλιστικό, Ιεραρχικό. Είναι λίγο θολό ακόμα αυτό που προσπαθώ να πω, θέλει περισσότερη επεξήγηση, αλλά νομίζω ότι βρίσκεται στον πηρύνα των αλλαγών του σύγχρονου κόσμου.

    Ότι δηλαδή, οι δομές που συνδέθηκαν με τον καπιταλισμό κατά τον 20ο αιώνα έχουν καταστεί κοινωνικά και οικολογικά καταστροφικές, και είναι πλέον και αντιπαραγωγικές, γιατί βουλιάζουν μέσα στις «αντι-οικονομίες κλίμακας) (το κόστος από την γραφειοκρατία, από τον γιγαντισμό κ.ο.κ.)…

  3. 3 Δήμητρα
    13 Ιουλίου, 2010 στο 2:50 μμ

    Χαίρετε κι από μένα. Καλώς σας βρήκα.

    Μπορώ να πω ότι υπερ-καλύφθηκα από την απάντησή σου. Βέβαια, εμένα το πρόβλημά μου δεν είναι με τις μονοσήμαντες κάθετες ιεραρχικές δομές, αλλά με αυτά τα ίδια τα «υπερπολύπλοκα πυκνά περιβάλλοντα», όπως λες- αλλά αυτό είναι άλλου παπά ευαγγέλιο μάλλον…

    Τώρα ως προς την Κίνα, ίσως να είναι εντελώς άτοπο αυτό που θα πω (διότι δεν την έχω μελετήσει καθόλου), αλλά μήπως το συγκριτικό της πλεονέκτημα δεν είναι τελικά και προτιμητέο; Υποψιάζομαι δηλαδή, ότι αυτό που ενδεχομένως μπόρεσε μακροπρόθεσμα να κεφαλαιοποιήσει, να είναι οι επιδόσεις/αποδόσεις της κεκτημένης παραγωγικής ταχύτητας ενός στρατιωτικά -μέχρι πρότινος- πειθαρχημένου λαού, για τον οποίο ήταν αδιανόητες οι έννοιες της «ποιότητας ζωής» και των «ατομικών δικαιωμάτων», όπως αυτά επαν-εισήχθησαν στη Δύση με το Διαφωτισμό;

  4. 4 dumptyhumpty
    17 Ιουλίου, 2010 στο 8:15 μμ

    Γειά και πάλι!

    Χμμμμμμ…. αυτό που λες για την Κίνα… Εγώ έχω μια εντύπωση ότι η Κίνα είναι μια κοινωνία με πολύ πυκνές δομές, κατά κάποιο τρόπο «συνωστισμένη». Δεν νομίζω ότι θα άντεχε τις συνθήκες της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης που έχουμε συνηθίσει στη Δύση. Δηλαδή, το «καπιταλιστικό της θαύμα» οφείλεται σε μη καπιταλιστικές ρεζέρβες.

    Σε παραδόσεις εξισωτισμού, αλληλεγγύης, σε μια εργασιακή κουλτούρα που διαφέρει από την εργασιακή κουλτούρα της Δύσης έτσι όπως ορίζεται απο τον ατομικισμό, τον ανταγωνισμό και τις ακραίες ανισότητες.

    Μην ξεχνάς ότι η Κίνα είναι ένας από τους αρχαιότερους, και «θεμελιωδέστερους» για την ανθρωπότητα λαούς του κόσμου. Αυτό το «πολιτιστικό βάθος» ακυρώνει αυτή ακριβώς τη δυτικοκεντρική λογική που υποστηρίζει ότι σε λαούς έξω από τη Δύση «ήταν αδιανόητες οι έννοιες της ‘ποιότητας ζωής’ και των ‘ατομικών δικαιωμάτων'».

    Όσο για τις κάθετες ιεραρχίες, μια υπόθεση εργασίας που με απασχολεί τον τελευταίο καιρό, έχει να κάνει με την πορεία του ελληνισμού μέσα στη νεωτερικότητα και την αδυναμία του να επεξεργαστεί μια δική του εκδοχή της Δυτικής οικουμένης έτσι όπως αυτή συγκροτήθηκε από τον διαφωτισμό κι έπειτα.

    Σ’ έναν κόσμο όπου τα πρότυπά του ήταν τα εθνικά-κράτη, οι οικονομίες κλίμακας, η συγκεντροποίηση, και που λειτουργούσε βάσει ποσοτικών λογικών –τον κόσμο της Δύσης, εμείς οι Έλληνες δεν τα καταφέραμε καλά.

    Όντας ένας μικρός πλέον λαός, μεταξύ της Δύσης και της Τουρκίας, αποικιοποιημένοι και κυριαρχούμενοι από αυτούς τους δύο μεγάλους όγκους, δεν μπορέσαμε να πετύχουμε μια ομαλή μετάβαση, από τις κοινότητες της Τουρκοκρατίας, την διάσπαρτη και κατά καιρούς ακμάζουσα συνεργατική οικονομία των ορεινών κοινοτήτων, το εμπόριο που στηρίζονταν στα ελληνικά δίκτυα αλληλεγγύης τα οποία κάλυπταν όλη την Νοτιοανατολική Ευρώπη, σ’ ένα ολοκληρωμένο νεώτερο ελληνικό εθνικό κράτος. Τώρα σκέφοτμαι ίσως, ότι υπό τις νέες συνθήκες, σ’ αυτά τα πυκνά περιβάλλοντα που δεν δίνουν τόσο βάρος στα μεγέθη, την συγκεντροποίηση, και στις κάθετες ιεραρχίες, σκέφτομαι λοιπόν ότι σ’ αυτό το περιβάλλον ίσως ο ελληνισμός πάει καλύτερα –αν βέβαια μπορέσει και ξεπεράσει την κρίση στην οποία έχει βυθιστεί με την εξάντληση της μεταπολίτευσης.

    Ίσως, εντέλει, ένας λιγότερο δυτικός κόσμος, να είναι πιο φιλικός και για τον ελληνικό λαό. Αυτήν την προοπτική θα πρέπει να διερευνήσουμε, αν θέλουμε να πάψουμε να ζούμε μέρα με τη μέρα, παρακαλώντας τους υπό έκπτωση άρχοντες της γης μπας και μας πετάξουν τα ξεροκόμματα με τα οποία επιβιώνουμε.

    • 5 Δήμητρα
      19 Ιουλίου, 2010 στο 11:53 πμ

      Μακριά από μένα κάθε είδους «δυτικολαγνεία»- το αντίθετο μάλιστα. Πλην όμως,εδώ μάλλον θα διαφοροποιηθώ λίγο…

      Έχοντας μια αδρή εικόνα περί του κινεζικού «θαύματος», προσπάθησα να συλλέξω περισσότερες πληροφορίες, ώστε να δω αν αυτή η εικόνα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Όντως, οι περισσότερες πληροφορίες που βρήκα αναφέρονται ακριβώς σ’ αυτό το κομμουνιστικό παρελθόν της χώρας, το οποίο διαμόρφωσε ένα λαό στρατιωτικά πειθαρχημένο, με ελάχιστα έως ανύπαρκτα εργατικά δικαιώματα και ως εκ τούτου αναγκαστικά ολιγαρκή, αφήνοντας έτσι μεγάλα περιθώρια «κεφαλαιοποίησης» του προϊόντος της παραγωγικότητάς του. Σου παραθέτω μέρος ενός άρθρου, το οποίο βρήκα ενδιαφέρον (http://www.energia.gr/article.asp?art_id=38483):
      «…Κατ’ αρχήν, ο συνδυασμός ελεύθερης οικονομίας και μονοκομματικής πολιτικής εξουσίας αρχίζει να δείχνει τις αντιφάσεις του. Στο παρελθόν, το κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα μπορούσε πολύ πιο εύκολα να καταπνίξει αντιδράσεις, να αποκλείσει ολόκληρες περιοχές, να διακόψει κάθε ροή πληροφοριών. Σήμερα οι δυνατότητες να το κάνει έχουν περιοριστεί, αν θέλει να διατηρήσει τη ροή πληροφοριών που διασφαλίζει την οικονομική ανάπτυξη. Η νέα γενιά των Κινέζων εργατών δεν είναι όπως εκείνες της προηγούμενης 20ετίας, που θεωρούσαν φυσιολογική την υποχρέωσή τους να γράψουν κάθε τόσο την αυτοκριτική τους και να τη διαβάσουν δυνατά μπροστά στους συναδέλφους τους. Οι σημερινοί εργαζόμενοι, που έχουν γεννηθεί στις δεκαετίες του ’80 και του ’90, περιμένουν περισσότερα. Και όσο η οικονομική ανάπτυξη συνεχιζόταν με εκρηκτικούς ρυθμούς, σε κάποιο βαθμό τα έπαιρναν. Η διεθνής οικονομική κρίση, όμως, απειλεί το δεύτερο σκέλος στήριξης του μοντέλου αυτού, δηλαδή τη σταθερή ζήτηση για τα κινεζικά προϊόντα. Σήμερα, με την Ευρώπη να παραπαίει μέσα στην κρίση του δικού της οικονομικού μοντέλου και της αυταρέσκειάς της, ενώ οι ΗΠΑ παρουσιάζουν μια αναιμική και κουτσή ανάπτυξη, οι αγοραστές έχουν περιοριστεί…».

      Επίσης, αν θέλεις ρίξε μια ματιά και εδώ: (http://digilib.lib.unipi.gr/dspace/handle/unipi/3396), απ’ όπου και η ακόλουθη παράγραφος:
      «Έπειτα από ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα τις δεκαετίες του 1980 και 1990, η Κίνα τα τελευταία τριάντα χρόνια έχει οδηγηθεί σε μεγάλες αυξήσεις στην παραγωγή της και σε πολύ μεγάλους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης. Από μία σοβιετικού τύπου οικονομία Κεντρικού Σχεδιασμού που εφάρμοσε ένας από τους μεγαλύτερους ηγέτες της χώρας ο Μάο Τσε Τουγκ, η Κίνα στράφηκε σε ένα οικονομικό σύστημα που χαρακτηρίστηκε ως σοσιαλισμός με κινεζικά χαρακτηριστικά και σε μία οικονομία προσανατολισμένη στην αγορά με τα τελευταία χρόνια να κυριαρχείται από έναν ταχέως αναπτυσσόμενο ιδιωτικό τομέα. Οι μεταρρυθμίσεις του Τεγκ Σιάο-Πιγκ σε διάφορους τομείς της οικονομίας μπορεί φαινομενικά να σηματοδοτούν την αναπτυξιακή πορεία της Κίνας όμως οι προσπάθειες είχαν αρχίσει από το παρελθόν και η επιτυχία τους οφείλεται στις γερές βάσεις που στηρίχθηκαν. Ήδη με την εγκαθίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας ο Μάο Τσε Τουγκ είχε δημιουργήσει ένα ισχυρό κράτος βασισμένο στον κεντρικό έλεγχο που ασκούσε το Κομμουνιστικό Κόμμα σε κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής. Έπειτα από χρόνια απομόνωσης η Κίνα αποφάσισε να υιοθετήσει την πολιτική των ανοιχτών θυρών και να στραφεί προς τον έξω κόσμο. Η αύξηση του ξένου εμπορίου, η αύξηση των εισερχόμενων ξένων επενδύσεων και η είσοδος της Κίνας στον ΠΟΕ το 2001 ήταν αποτελέσματα του ανοίγματος της Κίνας αλλά και αιτίες για τη σταθεροποίηση του ρυθμού ανάπτυξης σε διψήφια νούμερα. Καθώς όμως η Κίνα διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στην παγκόσμια οικονομία θα πρέπει πλέον να στραφεί και σε μεταρρυθμίσεις των πολιτικών της δομών που θα της εξασφαλίσουν συνέχεια στην αναπτυξιακή της πορεία».

      Σαφώς και συμφωνώ ότι η Κίνα είναι μία χώρα με τεράστιο «πολιτιστικό βάθος». Όμως η τρέχουσα πραγματικότητά της, δεν μας παραπέμπει στο απώτερο ιστορικό/πολιτιστικό της βάθος, ή λ.χ. τη διδασκαλία του Κομφούκιου, αλλά μάλλον στο αποτέλεσμα των μεταρρυθμίσεων που εφαρμόστηκαν από τον Κομμουνισμό και έπειτα.

      Κατά τα άλλα, θα συμφωνήσω απόλυτα μαζί σου ως προς την επιλογή ενός λιγότερο δυτικού μοντέλου για τον ελληνικό λαό. Είναι προφανές ότι η ιδιάζουσα ψυχοσύνθεση του ελληνισμού δεν μπορεί -και δεν πρέπει- να συνεχίζει να «στριμώχνεται» στο κουστούμι του δυτικού ατομοκεντρισμού και της άκρατης τεχνοκρατίας (που ούτως ή άλλως ήδη παρακμάζει): δεν είμαστε αυτό- είμαστε πολύ περισσότερα! Σε καμία περίπτωση όμως δε θεωρώ, ότι μπορούμε να αναχθούμε σε αναλογική εφαρμογή του κινεζικού παραδείγματος, αφενός μεν γιατί δεν υπάρχουν αναλογίες με τα ελληνικά μεγέθη και πραγματικότητες, αφετέρου δε διότι το σύγχρονο οικονομικό θαύμα της Κίνας δεν είναι απόρροια του πολιτιστικού της βάθους, αλλά αντίθετα, πιστεύω ότι είναι απόρροια ενός συστήματος -όπως αυτό περιγράφεται πιο πάνω- το οποίο μάλλον ανέστειλε την ζώσα επαφή με την παράδοσή τους (ή τουλάχιστον, το έκανε την ανέστειλε σε μεγάλο βαθμό).

      Εν τέλει, είναι βαθιά πεποίθησή μου ότι ο ελληνισμός μπορεί να διασωθεί μόνο αν επανεκτιμήσει τον εαυτό του και επανα-διαπραγματευτεί τη θέση του στη σύγχρονη πραγματικότητα, μέσα από τη δική του ταυτότητά (με ό,τι αυτό περιλαμβάνει), χωρίς να σπεύδει πάντοτε να υιοθετεί ξένα πρότυπα και ξένα πολιτισμικά/οικονομικά/κοινωνικά μοντέλα. Η δική μας παράδοση και το δικό μας πολιτισμικό βάθος, είναι -θεωρώ- επαρκή, ώστε επαν-αξιοποιούμενα και ειδωμένα μέσα από μία σύγχρονη οπτική, να μας καταστήσουν ικανούς να ξαναεκτιμήσουμε τους εαυτούς μας και «να πάψουμε να ζούμε μέρα με τη μέρα, παρακαλώντας τους υπό έκπτωση άρχοντες της γης μπας και μας πετάξουν τα ξεροκόμματα με τα οποία επιβιώνουμε», όπως πολύ σωστά σημειώνεις.

  5. 6 dumptyhumpty
    19 Ιουλίου, 2010 στο 1:00 μμ

    Πόσο μακριά απέχουν από την αλήθεια αυτά τα κείμενα!

    Κατ’ αρχήν ο Μάο Τσετούνκ δεν εφάρμοσε τον σοβιετικό δρόμο προς την ανάπτυξη. ΤΟ ΚΚΚ πήγε να τον εφαρμόσει κατά την δεκαετία του 1950, έφαγε πραγματικά τα μούτρα του, δημιουργώντας συνθήκες άθλιες για τον κινέζικο λαό, και αναδιπλώθηκε μέσα από την «πολιτιστική επανάσταση» σ’ έναν κινέζικο δρόμο προς τον σοσιαλισμό με άλλα χαρακτηριστικά από τον σοβιετικό (έμφαση στη μικρή, αποκεντρωμένη παραγωγή, αυτάρκεια, έμφαση στις κοινωνικές υποδομές, εξάπλωση της παιδείας και της υγειονομικής περίθαλψης στην ύπαιθρο κ.ο.κ.).

    Ύστερα, και ανεξάρτητα από το εάν τηρούμε ή όχι τις αποστάσεις μας από τον «ολοκληρωτισμό» ορισμένων εγχειρημάτων, είναι αλήθεια ότι η κινεζική επανάσταση, και ιδιαίτερα μετά την φάση της πολιτιστικής επανάστασης, σηματοδότησε ένα τεράστιο άλμα στην ποιότητα ζωής του κινεζικού λαού, ο οποίος ξαφνικά ανέτρεψε παθογένειες και προβλήματα αιώνων (αναλφαβητισμός, μεγάλη θνησιμότητα κ.ο.κ.). Και τούτο, επειδή ακριβώς οι Κινέζοι δεν είχαν κεφάλαια, ούτε γύρεψαν να τα αποσπάσουν από τον υπόλοιπο πλανήτη πραγματοποιήθηκε μέσω μιας ολοκληρωτικής κοινωνικής κινητοποίησης. Μέσα από την συλλογική ενεργοποίηση ενός λαού, που πίστεψε για δύο δεκαετίες ότι η «θέλησή του μετακινεί βουνά».

    Η Δύση, όταν στηλιτεύει τις ολοκληρωτκές τάσεις μέσα σ’ αυτήν την διαδικασία, ξεχνάει κάτι πολύ ουσιώδες. Ότι η ίδια, για να διαγράψει την πρόοδο στην ποιότητα ζωής των ανθρώπων της που πραγματοποίησε μέσα σε ορισμένες δεκαετίες η ΗΠΑ, το έκανε με πολύ πιο αργούς ρυθμούς, πολύ πιο βίαια, εκμεταλλευτικά, και καταπιεστικά, και μάλιστα όχι μόνον σε ό,τι αφορά στο εσωτερικό της: Ας μην ξεχνάμε ότι για να προοδεύσει αυτή, χρειάστηκε να υποδουλώσει δια του ιμπεριαλισμού τον υπόλοιπο πλανήτη.

    Συνεπώς, αν θέλουμε να συγκρίνουμε καταστάσεις, θα πρέπει να βρούμε ένα κοινό μέτρο. Και το μέτρο αυτό είναι το αποτέλεσμα, δηλαδή το αναπτυξιακό άλμα της Κίνας, και το αναπτυξιακό άλμα της Δύσης. Βάσει αυτού του μέτρου, η πρώτη το πραγματοποίησε συλλογικά, λιγότερο εκμεταλλευτικά, μη-καπιταλιστικά, αξιοποιώντας τα στοιχεία του κοινοτισμού, της αλληλεγγύης και της «επανάστασης της μανιφακτούρας» που υπήρχαν μέσα στη κινέζικη παράδοση. Η δεύτερη, το έκανε μέσω του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού, με τα γνωστά σε όλους, τραγικά αποτελέσματα.

    Αυτή, νομίζω, είναι η βάση με την οποία θα πρέπει να συζητήσουμε τις ολοκληρωτικές τάσεις τις οποίες όντως, αναδύονται μέσα από πτυχές της σύγχρονης ιστορίας της Κίνας.

    Κι επειδή με παρέπεμψες σε βιβλιογραφία, επέτρεψέ μου να συστήσω κι εγώ κάποια έργα, τα οποία παρέχουν τις ιστορικές εξηγήσεις, τις ερμηνείες και τα δεδομένα που οδηγούν στα παραπάνω συμπεράσματα:

    α) Giovanni Arrighi, Adam Smith in Beijing, Εκδόσεις Verso.
    β) Λευτέρης ΣΤαυριανός, Ο επερχόμενος Μεσαίωνας (εκδόσεις Κάλβος) και Τι είδα στην Κίνα, (ίδιες εκδόσεις).
    γ) The Rise of China and the Demise of the Capitalist World Economy, Minqi Li, Εκδόσεις Monthly Review Press.

  6. 7 Δήμητρα
    20 Ιουλίου, 2010 στο 5:47 μμ

    Η επιχειρηματολογία που παραθέτεις είναι αναμφισβήτητα σοβαρή. Σε αντίθεση με τη δική σου εμπεδωμένη άποψη, εγώ σημείωσα από την αρχή ότι το πάω ψάχνοντας, διότι δεν έτυχε προηγουμένως να με απασχολήσει σε βάθος το μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης της Κίνας. Εξ ου και παρέθεσα τα πιο πάνω αποσπάσματα, ως τροφή στον προβληματισμό μας και όχι ως υπόδειξη βεβαιωμένης κρίσης.

    Αυτό που προσπαθώ πάντως να πω, ως μια πιθανή εξήγηση περί του οικονομικού «θαύματος» της Κίνας, είναι ότι ακριβώς αυτή την κοινωνική συνοχή και την -εξ αυτής- συνακόλουθη πειθαρχία, που καλλιέργησε στο λαό το σοσιαλιστικό μοντέλο, ήρθε να το αξιοποιήσει (αρχικά) και να το καρπωθεί (στη συνέχεια) μια πιο καπιταλιστικού τύπου ανάπτυξη και βέβαια, όχι επ’ αγαθώ των εργαζομένων: ότι δηλαδή σ’ ένα βαθμό το κεφάλαιο βαίνει προς αντικατάσταση της θέσης που υπείχε το κράτος, ενώ συνεχίζεται η εκμετάλλευση του ανθρώπου από τον άνθρωπο. Γιατί πώς αλλιώς μπορεί να εξηγηθεί η ιλιγγιώδης απόκλιση των εισοδημάτων στις ανεπτυγμένες παράκτιες περιοχές με αυτά της ενδοχώρας, ή για παράδειγμα, το υπό ανέγερση τείχος γύρω από το Πεκίνο και η συναρτώμενη με αυτό απαγόρευση εισόδου των Κινέζων εργατών στην πόλη μετά τις 11 το βράδυ;

    Πέρα από τον κοινοτισμό και τη συλλογικότητα, που θα πρέπει νομίζω να καταστούν και στη δική μας περίπτωση ζητούμενα, συμφωνώ και ως προς τη διαφορά των δύο μοντέλων ανάπτυξης και την κριτική που ασκείς. Σε κάθε περίπτωση όμως, απομένει να δούμε τα επόμενα χρόνια ποιά κατεύθυνση θα πάρει ο «ανεπτυγμένος άνθρωπος» σ’ αυτή την ανεπτυγμένη Κίνα (ή τουλάχστον στις ανεπτυγμένες περιοχές της): θα παραμείνουν αλληλέγγυοι, ή, ως αναπτυσσόμενοι, προσχωρούν σιγά σιγά στο μοντέλο της δυτικού τύπου ανάπτυξης με ό,τι αυτό συνεπάγεται;

    Σ’ ευχαριστώ και για την προτεινόμενη βιβλιογραφία. Με πρώτη ευκαιρία θα ανατρέξω.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Ιουλίου 2010
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

Αρέσει σε %d bloggers: